Gallery

‘Twaalf uur heit de klok’

De nachtwacht in Ootmarsum

Redactie
De feestmaand komt eraan, vol gezellige dagen binnenshuis. Voor veel Overijsselaars is december ook de maand om oude tradities in ere te houden. Met grote gemeenschapszin steken zij vrije tijd in die vaak eeuwenoude gebruiken. ‘Tradities zijn het cement van de gemeenschap’, zegt één van hen. Wij zochten de vrijwilligers achter drie Overijsselse gebruiken op.


Met oud & nieuw de jaarwisseling thuis vieren? Veel Ootmarsumers gaan liever naar het centrum om daar met de ‘Nachtwacht van éénen nacht’ zingend en gelukwensend de rondgang door het stadje te maken. Hans Bolscher gaat de komende jaarwisseling voor de derde keer rond als Nachtwacht.

Hans Bolscher nam de functie over van Ben Morshuis. Een hele eer, want niet alleen Ben vervulde de functie, ook zijn oom en opa waren al Nachtwacht. ‘Onze familie heeft de functie honderd jaar bekleed. Opa eerst nog als beroep. De Nachtwacht liep rond om te kijken of er geen onraad was: brandjes, inbraken, ruzies. Vooral in de smalle straatjes die niet zo goed waren verlicht.’

Opa Morshuis (Moshoes, op z’n plat) was een grote kerel. In zijn zwarte duffelse jas met zijn grote zwarte hond boezemde hij ontzag in. Als er onraad was, alarmeerde de Nachtwacht iedereen met zijn ratel, een hels kabaal. Ook was hij lantaarnopsteker, op 13 plekken in de stad moest hij licht in de duisternis brengen. In 1917 schafte het gemeentebestuur de functie van Nachtwacht af, maar besloot tegelijk om de traditie levend te houden door de ‘Nachtwacht van éénen nacht’ in te stellen. Eerst deed opa Morshuis dat, later zijn ongetrouwde zoon Gait. Die gaf de ratel bij gebrek aan opvolging in 1970 over aan neef Ben.

In al die jaren veranderde de traditie niet. Om klokslag 24 uur draait de Nachtwacht de ratel en roept: ‘Twaalf uur heit de klok’, waarna de menigte antwoordt met ‘De klok heit twaal.f’ Daarna wordt het lied van de Nachtwacht gezongen, ‘Komt burgers komt’. Dan is het tijd om elkaar ‘Völ heil en zèègn’ te wensen en begint de rondgang door de straten van Ootmarsum. Op elke plek waar opa Morshuis vroeger een lantaarn opstak, 13 stuks, wordt de ratel gedraaid, klinkt het lied en volgen de gelukwensen. Hans heeft, net als zijn voorgangers, een mooie donkerbruine stem, en als de drie coupletten van het lied in een donker, klein straatje klinkt is het genieten geblazen

‘Al met al duurt het ongeveer een uur. We hebben elk jaar toch wel zo’n 100 bezoekers’, zegt Hans. Hij vond het een eer dat hij werd gevraagd, want tradities als deze zijn ‘het cement van een gemeenschap’, vindt hij. Hoteleigenaren met gasten, asielzoekers, toeristen en rasechte Ootmarsumers, allemaal wensen ze elkaar een mooi nieuw jaar en ook dat maakt het bijzonder, vindt Ben. Beiden zijn zelf met de traditie groot geworden. ‘Op Oudejaarsavond eerst naar bed, en dan werd je tegen twaalf uur wakker gemaakt om mee te gaan.’

De Nachtwacht krijgt geen financiële of andere ondersteuning. ‘Het kost ja ok nie wat’, zeggen de twee in koor. Maar dat de Nachtwacht op lijst van Immaterieel Erfgoed staat, dat doet hen deugd. ‘Het is toch best bijzonder dat we in deze hoek van Twente veel van dit soort gebruiken hebben. Daar moeten we zuinig op zijn.’

Chat met Janneke
Chat met Janneke