Gallery

Tradities met een toekomst:

Beierende klokken in Denekamp

Redactie


De feestmaand komt eraan, vol gezellige dagen binnenshuis. Voor veel Overijsselaars is december ook de maand om oude tradities in ere te houden. Met grote gemeenschapszin steken zij vrije tijd in die vaak eeuwenoude gebruiken. ‘Tradities zijn het cement van de gemeenschap’, zegt één van hen. Wij zochten de vrijwilligers achter drie Overijsselse gebruiken op.

Al sinds mensenheugenis wordt in Denekamp bij feestelijke gelegenheden gebeierd op de klokken van de Sint Nicolaastoren. Een feestelijke traditie, die sinds 1530 onafgebroken in ere wordt gehouden. Jos Wintels is één van de 15 beieraars, en hij doet het met verve. ‘Het beieren verveelt nooit. Het is mensenwerk, daardoor klinkt het elke keer anders’, verklaart hij zijn enthousiasme.

Zeg nooit dat beieraars de klokken luiden, want dan zit je er helemaal naast. Luiden, dat is het vrij langzame en monotone geluid van de grote klok door twee luiders beneden in de toren. Twee anderen beieren elk op één zijklok, vanaf de eerste verdieping. Groot verschil is dat bij beieren de zijklokken zelf stil hangen, alleen de klepels worden bewogen. Die worden daarvoor met een ketting tot een klein stukje van de rand van de klok gehangen, zodat ze snel en ritmisch kunnen worden aangetrokken. En zo ontstaat er in samenspel met de grote klok een vierkwartsritme.

Dat Jos zou gaan beieren, lag in de lijn der verwachting. De broer van zijn opa was al beieraar, en Jos’ vader ook. Als klein kind mocht hij al mee de toren in. ‘Direct onder de klokkenzolder, dat komt wel over. Wij woonden tegenover de kerk dus het is mij met de paplepel ingegoten. Op mijn zesde mocht ik voor het eerst luiden, op mijn vijftiende werd ik beieraar. Al 50 jaar dus inmiddels’. De klokken beieren met alle feestelijke dagen in het jaar: kerst en Pasen, Pinksteren, oud & nieuw, Koningsdag, het bevrijdingsfeest eens per vijf jaar, de intocht en verjaardag van Sinterklaas, maar ook als er in het dorp een nieuwe pastoor of dominee komt.

Het beieren begon ooit als danklied voor graaf Everwijn, die in het begin van de zestiende eeuw landgoed Singraven kocht en de kerk de twee grootste klokken schonk. ‘Sindsdien is het nooit meer weggeweest. Zal ook niet gauw gebeuren, want er is animo genoeg. We zijn een hechte groep, onze oudste beieraar is 79, de jongste in de dertig.’ In Nederland is de traditie van het beieren uniek, zeker op de manier zoals het in Denekamp gebeurt. Omdat twintig minuten beieren achter elkaar een zware klus is, wisselen de beieraars elkaar af. Per keer zijn dus acht mensen nodig, en dat zo’n zeven keer per jaar. Om goed ‘getraind’ te blijven zijn er ook nog drie oefendagen per jaar.

Inwoners en toeristen van nu waarderen het gebeier van de klokken. Ze beluisteren het op het plein of nemen een kijkje in de toren. De beieraars live op de vingers kijken kan, maar ook via beeldschermen is het allemaal te volgen.

De klokken zien en horen beieren? Kijk dan op www.youtube.com en vul in het zoekvenster Beieren Denekamp in.

De Provincie Overijssel heeft vergeleken met andere provincies relatief veel tradities die zijn opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. En dat is belangrijk, weet directeur Leo Adriaanse van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, dat gemeenschappen ondersteunt om tradities te versterken en meer van deze tijd te maken, zodat ook jongeren geïnteresseerd raken en de gebruiken toekomstbestendig worden. ‘De Provincie Overijssel is echt een koploper als het erom gaat gemeenschappen te stimuleren op de Inventarislijst te komen. Zij kunnen met hulp van ons Kenniscentrum een borgingsplan maken om toekomstbestendig te worden, waarna het gebruik of de traditie in de inventaris kan worden bijgeschreven. De Provincie geeft dan een voucher van 5.000 euro om een element uit dat plan uit te voeren’, legt Adriaanse uit.

In Overijssel zijn verhoudingsgewijs veel mensen trots op hun streek en hun tradities. ‘Het is echt van de mensen zelf, het bepaalt hun identiteit en geeft sociale samenhang. Daarom is het mooi dat de Provincie Overijssel immaterieel erfgoed net zo volwaardig laat meetellen in het cultuurbeleid als materieel erfgoed, zoals monumenten en musea. Beiden bepalen de identiteit van een streek.’

Meer gebruiken en tradities zien? Kijk op www.immaterieelerfgoed.nl

Chat met Janneke
Chat met Janneke