Gallery

JIJ Magazine editie juli 2019

‘Ik hoor de veldleeuwerik weer zingen’

Redactie

Natuurherstel om de biodiversiteit te verbeteren. Wat betekent dat eigenlijk? Overijssel kent grote afwisseling in landschappen. Dus ook in dier- en plantensoorten. Natuurbeleid heeft ervoor gezorgd dat het met sommige soorten weer goed gaat. Maar met de weidevogels en veel insecten gaat het helemaal nog niet goed. Uitlaatgassen, mest en industrie doen hun verzurende werk. Natuurgebieden hebben last van verdroging en overwoekerende soorten. Herstel is een kwestie van lange adem. Maar soms ook van maatregelen die voor de voorbijganger onbegrijpelijk lijken. Ecoloog Mark Zekhuis van Landschap Overijssel neemt je mee naar het bijzondere hoogveengebied en heidelandschap Beerze en laat zien wat daar gebeurt.

De kap van bomen in Overijssel riep de laatste maanden soms emoties en onbegrip op. Bomen zijn toch broodnodig om CO2 uit de lucht te halen en de klimaatdoelstellingen te halen? Helemaal waar, maar kap biedt in kwetsbare gebieden juist ook een grote kans voor natuurherstel. De feiten op een rijtje.

Ecoloog Mark Zekhuis begrijpt best dat de aanblik van grote stukken gekapt bos emoties oproept bij natuurliefhebbers. ‘Het ziet er ook niet fijn uit,’ Maar, benadrukt hij, de natuurbeheerders doen dit niet zomaar. ‘De verdroging en verzuring gaat hard in Overijssel. Elk jaar neemt het aantal bedreigde soorten op de landelijke rode lijst toe: vogels, insecten, vlinders, insecten, maar ook planten en mossen’.

Robuuste leefgebieden

Om een diverse natuur te houden, biodiversiteit dus, moet op sommige plaatsen bos verdwijnen. ‘Waar nu bos wordt weggehaald kunnen oorspronkelijke en waardevolle natuurtypen herstellen, zoals veen, droge en natte heide en stuifzand. Robuuste leefgebieden voor veel soorten die al zijn verdwenen of die zullen verdwijnen als we niets doen. In de Bergvennen bij Lattrop moet bijvoorbeeld bos weg om te voorkomen dat de vennen verder droog vallen en de heide verdwijnt. Onder bomen groeit vaak alleen maar pijpenstro, omdat bomen veel water verdampen en vocht onttrekken aan de grond’, legt de ecoloog uit. Een goede biotoop betekent leefgebied voor heel veel soorten. Als heide floreert in natte gebieden doen ook vogels als nachtzwaluw, geelgors en boomleeuwerik, en dieren als adder, zandhagedis en het heideblauwtje het weer goed. ‘Het gaat altijd om het herstel van een heel systeem’.

‘Uiteindelijk komt het goed’

Maar in de bossen die worden gekapt, leven toch ook dieren en planten? ‘Dat zijn vaak de sterkere, algemeen voorkomende soorten. Maar kwetsbare soorten die kritischer zijn op hun leefomgeving hebben in die arme, relatief jonge bossen op droge zandgronden niets te zoeken’. Natuur die qua biodiversiteit algemeen is, wordt dus deels opgeofferd voor nieuwe, meer gevarieerde natuur. Uiteindelijk komt het goed, weet Zekhuis, al lijkt het nu nog een ravage. ‘Toen ik vanmorgen over die kapvlaktes liep, hoorde ik veldleeuweriken zingen. Dan weet je dat daar ook nachtzwaluwen zullen komen. Het duurt een paar jaar voor je wat heidepollen hebt. Een heel heideveld, dat duurt jaren. Natuurherstel heeft tijd nodig, maar het komt echt goed’.

Nieuw bos

Provinciale Staten hebben een motie aangenomen van D66, GroenLinks en SP om voor elke inwoner van Overijssel een nieuwe boom te planten. Dat zijn er 1,1 miljoen, samen 600 hectare. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het terugdringen van CO2 en daarmee aan de klimaatverandering. Er wordt hard gewerkt aan een uitvoeringsplan en als alles meezit gaan in het volgende plantseizoen, dit najaar dus, al de eerste bomen de grond in. Dat heeft nog wel wat voeten in aarde, want voor het plan is geld en grond nodig. Maar is het niet onlogisch om op de ene plek zoveel te kappen en op de andere nieuw aan te planten? Volgens Leon Uittenboogaard, die voor de provincie bezig is met het uitvoeringsplan, gaat het om twee verschillende doelstellingen: biodiversiteit bevorderen door kap in de PAS (Programma Aanpak Stikstof) en Natura2000 gebieden en nieuwe aanplant op andere, voor de biodiversiteit minder waardevolle, terreinen buiten deze gebieden om CO2 af te vangen. ‘Die belangen bijten elkaar niet’.

Overijsselse natuur in cijfers

De provincie Overijssel werkt samen met partners Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel, Natuurmonumenten en Overijssels Particulier Grondbezit en agrarische collectieven aan het herstel van de biodiversiteit. In de gebieden van het Natuur Netwerk Nederland, bij de uitvoering van de Natura-2000 plannen, maar ook door landschapsbeheer en meer groen in steden en dorpen. Door bijvoorbeeld Natuur voor Elkaar, gericht op specifieke plant- en diersoorten die extra aandacht nodig hebben. De totale oppervlakte van het Natuurnetwerk in Overijssel is 62.500 hectare. Daarvan is 45.000 hectare bos. Om de biodiversiteit te bevorderen wordt 850 hectare gekapt. Dat is 1,9 % van het beboste oppervlak.

Chat met Janneke
Chat met Janneke