Gallery

‘De grootste uitdaging is om mensen zich thuis te laten voelen’

Nieuwe Commissaris van de Koning Andries Heidema

Redactie

Andries Heidema (56) wil beslist geen ‘baas’ zijn. Hij zal niet op dag één roepen van die-en-die kant moet het op met de provincie. Door eerst te luisteren, door te zoeken naar gedeelde energie en passie van mensen geeft hij vorm aan zijn visie. In zijn nieuwe baan als commissaris van de Koning in Overijssel draait het bij hem om vier begrippen: ‘Samen, thuis, trots en verbinding.’ Op 11 juli 2018 is de voormalige burgemeester van Deventer geïnstalleerd in zijn nieuwe functie.

Hij wil een soort burgervader worden voor alle Overijsselaars. Dicht bij de mensen staan. Dat lijkt lastig, als boegbeeld van een bestuurslaag die per definitie wat op afstand staat van de burger. ‘Dus moet je naar de mensen toe,’ concludeert Heidema. ‘De grootste uitdaging is om mensen zich thuis te laten voelen.’ En daar gaat hij naar eigen woorden zijn stinkende best voor doen. ‘Met thuis bedoel ik niet alleen fysieke zaken, zoals een dak boven je hoofd, eten en drinken, maar thuis is ook gezien en gewaardeerd worden. Je veilig voelen, wie of wat je ook bent, hoe je er uitziet en wat je aard en overtuiging ook is; je hoort er bij en we doen het samen.’ Zo werkte hij in Deventer, bruggen slaand en verbindingen zoekend, zo wil hij dat nu voor heel Overijssel gaan doen. Overtuigingen of politieke kleur zijn daarbij van ondergeschikt belang.

“Ik vertegenwoordig geen partij in het ambt van commissaris. Dat suggereert dat je partijpoliticus bent, dat je extra voor één bepaalde club bent. Zo is het niet.”

Verwijzingen naar zijn eigen politieke kleur – Heidema is de eerste Nederlandse Commissaris van de Koning van ChristenUnie huize – wijst hij dan ook resoluut van de hand. ‘Als je het ambt van burgemeester of commissaris politiek inkleurt sla je de plank volkomen mis. Mij een ChristenUnie commissaris noemen, daar krijg ik vreselijke jeuk van. Ik meen oprecht dat het een groot voorrecht is dat je in deze functie juist boven de partijen staat en tússen de mensen.’

Niet in hokjes denken

De commotie die elf jaar geleden bij zijn benoeming in het links liberale bolwerk Deventer ontstond vanwege zijn christelijk orthodoxe signatuur was dan ook snel geluwd. ‘De gedachte was natuurlijk stereotiep: dat zal wel zo’n steile gereformeerde zijn, eentje die tegen softdrugs, tegen homo’s en lesbo’s is, tegen evenementen op zondag; die gaat hier vast dingen willen dichtgooien.’ Hij ging met de grootste bezwaarmakers meteen aan de koffie. Twee uur lang praten, de mensen in de ogen kijken, uitwisselen. ‘Daar had ik behoefte aan en dat werkte.’ Hij vroeg de bezwaarmakers expliciet om hem als burgemeester een jaar lang kritisch te volgen. En om dan feedback te geven, positief én negatief kritisch. Een jaar later zat hij met dezelfde groep bij de Dikke van Dale in de zon op het terras. Het was er geanimeerd gezellig, het gesprek ging overal over. ‘Na een uurtje zei ik: jongens, nu moesten we eindelijk maar eens beginnen met die kritische evaluatie van mijn eerste jaar als burgervader. Ach joh, het gaat toch goed, zeiden ze, kom op, neem nog een biertje.Hartstikke leuk natuurlijk. Maar het had beslist ook kritiek mogen zijn hoor, dat was ook goed geweest. Openheid, zeggen wat je denkt en voelt. Daar heb ik grote behoefte aan.’

Thuis voelen

Je thuis voelen is een thema dat hem echt aan het hart gaat. In Deventer kreeg ook hij als burgemeester te maken met een grote vluchtelingenstroom, die in allerijl moest worden ondergebracht. Heidema zorgde er voor dat hij op de avond dat de plannen voor de opvang werden gepresenteerd hij bij de ingang van de locatie stond. Het eerste waar de bezorgde omwonenden tegenaan liepen was zijn uitgestoken hand. ‘Gewoon, om ze welkom te heten; fijn dat je er bent. Laten weten dat je als burgemeester én als mens hun zorgen en de emoties begrijpt. Aanspreekbaar zijn, en uitleggen welke keuzes er gemaakt moeten worden en waarom.’ Hij had die houding vanaf het begin in zijn rugzak. Zevenduizend Deventenaren zijn van Turkse origine, en ook in die gemeenschap wordt maatschappelijke ongelijkheid nogal eens scherp gevoeld. ‘Jongens die van voornaam Ahmed heten in plaats van Piet, die je met tranen in de ogen vertellen dat ze keer op keer worden afgewezen bij een sollicitatie, terwijl ze over precies dezelfde kwaliteiten beschikken. Die je dan vragen: maar wat doe ik dan fout? Dat raakt me tot in het diepst van mijn vezels. Dan voel ik het als mijn verantwoordelijkheid om daarover het gesprek aan te gaan. Met de buitenwereld, met ondernemers, maar ook intern, in eigen huis: hoe gaan we met onze medebewoners om? Krijgt iedereen wel dezelfde kansen? En dan heb ik het niet over het instellen van quota, of eventjes een excuus-allochtoon aantrekken, maar over het opheffen van stereotypen en in hokjes denken. Elkaar zien en benaderen als mensen van vlees en bloed, daar gaat het om.’ Verbindingen leggen, en dan niet als een scheidsrechter tussen de partijen. ‘Het geeft me energie als dat lukt, en een kater als het niet lukt.’

Koesteren, niet kapot maken

Heidema studeerde landinrichtingswetenschappen in Wageningen en werkte voordat hij zijn bestuurlijke carrière begon voor het ministerie van VROM. Vanuit zijn interesse voor de fysieke leefomgeving is het thema duurzaamheid zijn passie. ‘Het is een container begrip, maar het gaat erom dat we met z’n allen op een schitterend en kwetsbaar bolletje in het heelal leven. In plaats van dat kapot te maken moeten we het koesteren. We staan voor megaopgaven. Daar moet je niet bang voor zijn; ik ben er heilig van overtuigd dat we onze economie, onze leefstijl zó’n draai kunnen geven dat we duurzaam verder kunnen. Want die kant zit er ook aan; de mogelijkheden om te veranderen zijn talrijk en ongelofelijk kansrijk. Haalbaar ook – als je je realiseert hoe goed het mogelijk is om bijvoorbeeld slimmer met energie om te gaan. Dat is geen geitewollensokkenpraat, er zijn voorbeelden genoeg die aantonen dat het anders kan. In Deventer zijn al hele wijken van het aardgas af. Bij bestaande bouw heb je wel een uitdaging. Daar moet je als overheid en bedrijfsleven samen kijken hoe het anders kan. En de inwoners ontzorgen, want het energieprobleem kun je niet in je eentje oplossen, dan raak je de weg kwijt.’

‘We zijn thuis’

De geboren Groninger is thuis in Overijssel. Vanuit zijn functies in de veiligheidsregio, Cleantech Regio Stedendriehoek, bestuurder bij het Historisch Centrum Overijssel en de contacten met collega-burgemeesters kent hij de aardig- en eigenaardigheden van de Overijsselaar. ‘Maar ik zal niet beweren dat ik heel Overijssel als mijn broekzak ken. En daarom wil ik er ook op uit. Tegen de Overijsselaars zeg ik: als jij met je club ergens mee bezig bent waar je trots op bent en je wilt het laten zien en het gesprek er over aan gaan: trek aan de bel, want ik kom graag langs!’
Deventer heeft zijn hart gestolen, Diepenveen, om precies te zijn, blijft de woonstee voor de nieuwe commissaris. Daar is het opgeknapte boerderijtje met de zelfontworpen tuin de veilige thuisbasis voor hem en zijn vrouw Marjolein. De kinderen (een zoon en drie dochters) zijn de deur uit, drie kleinkinderen geven de nodige reuring. ‘Toen we destijds naar Deventer reden over de A1-IJsselbrug, met de hele keet achterin de auto, en we zagen de rivier en die skyline… Marjolein en ik zeiden synchroon tegen elkaar: we zijn thuis! Dat gevoel hadden we nog niet eerder zó sterk gehad.’ In Deventer hangt, net als in andere Hanzesteden, nog van oudsher een internationale sfeer. Niet naar binnen gekeerd, maar juist gericht op de buitenwereld. ‘De sfeer van de Moderne Devotie, van Geert Groote, de scheepvaart en handel met landen overzee. Deventer heeft daardoor ook iets onconventioneels en tegendraads. Met een gezonde portie nuchterheid. Datzelfde zou je eigenlijk van de Overijsselaar kunnen zeggen.’ 

‘De kunst van het communiceren is: zo dicht mogelijk langs elkaar heen praten of het liefst proberen elkaar te snappen’

Heb jij een tip voor Andries? Met welk evenement, welke mensen, welke plek moet hij volgens jou echt kennismaken? Grote en kleine suggesties: ze zijn allemaal van harte welkom op www.commissarisenoverijssel.nl

Zwolle
Chat met Janneke
Chat met Janneke