Gallery

Ontmoeting der colleges tijdens Het Grootste Kennisfestival van Nederland

Frisse bestuurders bij elkaar

Redactie

‘Fris en fruitig’ noemde waarnemend commissaris Boele Staal ze, de nieuwe colleges van de Overijsselse gemeenten. Nog niet allemaal compleet –er wordt in een aantal gemeenten nog gewerkt aan de samenstelling- maar compleet genoeg om bij elkaar te komen in de opmaat naar het grootste Kennisfestival van Nederland in Deventer. Sommige helemaal nieuw aan het bestuurlijk firmament, andere gepokt en gemazeld in het bestuurlijke vak, maar herkozen en dus ‘fris’ gebleven.

Het provinciebestuur organiseerde de oploop van nieuwe colleges in de eerste plaats om elkaar te leren kennen en om vervolgens het belang van samenwerking en de vormen daarvan met elkaar te bespreken. ‘Elkaar leren kennen, netwerken en samenwerken is essentieel om onze gezamenlijke doelen te bereiken. Want de opgaven waar we voor staan zijn groot,’ aldus waarnemend Commissaris van de Koning Boele Staal in zijn openingswoord. Voorheen maakten colleges na hun installatie hun opwachting op het provinciehuis in Zwolle, voor een kennismaking met het college van Gedeputeerde Staten. Een vorm van ‘audiëntie’, zo werd dat wel ervaren, die niet meer bij deze netwerktijd past. Een gezamenlijke ontmoeting, op het inspirerende terrein van het Deventer Havengebied, voorafgaand aan een totaal uitverkocht Kennisfestival, werd duidelijk op prijs gesteld door de nieuwe colleges, en gevoeld als vernieuwend.

De provincie Overijssel draagt zorg voor de kwaliteit van het openbaar bestuur, en jaagt dan ook vernieuwing en innovatie aan op bestuurlijk terrein. Dat gebeurt onder meer onder de vlag van Studio Vers Bestuur, een netwerk van professionals van overheden, kennisinstellingen, onderwijs en bedrijfsleven. Op zoek naar nieuwe vormen van samenwerking, participatie en nieuwe manieren van werken tussen overheid en samenleving. Voor de gelegenheid bracht Studio Vers Bestuur een boekwerkje uit met daarin de meest aansprekende voorbeelden daarvan in het Overijssel van nu. De gemeente Hellendoorn, die het cultuurbeleid in handen van de inwoners gaf. Borne met haar G1000. Enschede met het vuurwerkbesluit. Tubbergen, Staphorst; op het oog allemaal kansrijke recepten voor burgerparticipatie.

Verschil maken

Het thema van de bijeenkomst was samenwerking op lokaal en regionaal niveau. Hoe gaat de samenwerking nu, wat kan er beter, hoe moet het in de toekomst? Wat zijn de belangrijkste opgaven voor de nieuwe colleges? Waar liggen de mogelijkheden om ‘het verschil’ te maken? Allemaal vragen die Beleidsinformatie vooraf voorlegde aan de colleges, samen met een onderzoekje naar de tevredenheid over de bestaande samenwerking tussen provincie en gemeenten.

Men kon daarvoor rapportcijfers uitdelen. De uitkomst: over de eigen samenwerkingscapaciteiten waren gemeenten ruimschoots tevreden. Ruim 80% van de (nog niet complete) ondervraagden had het ‘bestuurlijk-politieke samenspel goed op orde’, en 90% was van mening in goed contact te staan met de inwoners. Ook samenwerking in de regio gooide hoge ogen bij de bestuurders.

De samenwerking met de provincie daarentegen werd aanmerkelijk lager ingeschaald. Slechts 40% vond de provincie ‘transparant over de eigen rol, inzet en prestaties’ en voor flexibiliteit werd de provincie ook niet erg hoog aangeslagen. Datzelfde gold voor de ‘intrinsieke wens tot samenwerken’. Een 6,6 was de eindscore voor de provincie, terwijl de gemeenten zichzelf een 7,7 gaven.

Herkenning

‘U bent nogal tevreden met uzelf’ resumeerde dagvoorzitter, schrijver en columnist Özcan Akyol, tongue in cheek. ‘Slechts 55% van u is content over de samenwerking met de provincie Overijssel. Dus 45% van u is ontevreden?’ Een tent vol bestuurders kreeg daarna uitgebreid de gelegenheid om de uitkomst te nuanceren. Er was bijval en herkenning voor de uitslag, maar ook nadere uitleg. ‘Met een 6,6 kon je vandaag de vlag ook uithangen en was je prima geslaagd,’ zo vatte burgemeester Martijn Dadema van Raalte de examentijd nuchter samen. ‘Maar er zit ontwikkeling in. Alles staat of valt met elkaar in processen vroegtijdig te ontmoeten. Daar zit de winst voor provincie en gemeenten. Nu wordt je soms overvallen door de provincie en daar zit vaak het stukje saggerijn bij gemeenten. Kom vroeg! Ga aan het begin in gesprek, dan kun je samen richting kiezen. Dan ben je op weg naar een 7.’

Wethouder van Zwolle René de Heer herkende daar wel wat in. ‘Ook de gemeente zelf haakt soms pas laat in op tendensen bij inwoners, die soms al in een veel verder stadium ontwikkeld zijn dan het bestuur in de gaten heeft. Wil je echt een strategisch samenwerkend partner zijn – ook als provincie, moet je vroegtijdig bij elkaar aan tafel zitten voor het gesprek. Dan wordt de provincie misschien ook minder als pinautomaat gezien.’ Bestuurlijk Tubbergen deed er nog een schepje bovenop. ‘Wat wil GS van ons? Een kennismaking van een uur met een gemeente is absoluut onvoldoende, jas uit – jas aan- hoe serieus wordt je dan genomen als gemeente? Kom eens een keer een hele middag, en blijf daarna komen.’ Wél blij was Tubbergen met de initiatieven en ondersteuning voor bestuurlijke vernieuwing door de provincie.

Appels en peren

Maar niet alleen GS, de hele provinciale organisatie moet in samenwerkingsprocessen meegenomen worden, stelde burgemeester Rob Welten van Borne vast. Alle ambtenaren, alle afdelingen moeten mee op de koers, en daar ontbreekt het nu nog wel eens aan – ook aan samenwerking tussen de provinciale eenheden onderling. ‘De intenties zijn goed en zitten op één lijn’ zo verwoordde Alida Renkema van Oldenzaal. ‘Maar vervolgens krijg je te maken met regels en regeltjes van provinciewege, dat veroorzaakt nog wel eens irritaties bij de (ambtelijke) samenwerking en geeft kennelijk het gevoel dat er een strijd gestreden moet worden. Dat verklaard wellicht het lage cijfer voor samenwerking.’ Gedeputeerde Eddy van Hijum nuanceerde de kritiekpunten. De provincie moet immers gemeentegrensoverschrijdend werken. ‘Neem de invulling van bedrijventerreinen, de verdeling van voorzieningen binnen gemeenten onderling. Je krijgt als gemeente niet altijd gelijk, wij moeten het als provincie breder trekken.’ Appels met peren vergelijken, zo noemde burgemeester Henk Jan Meijer van Zwolle dat. ‘De provincie is nu eenmaal geen pseudo gemeentebestuur. De vergelijking tussen gemeenten en provincie gaat mank. Er is sprake van verschillende taken en verantwoordelijkheden. Die moet je niet gaan verwarren, maar nader duiden.’

Jan Jaap Kolkman, wethouder van Deventer noemde de provincie Overijssel benaderbaar. ‘Dat is de kracht van het huidige college. ‘Wij kunnen misschien wat dwingender zijn in wat wij van de provincie verwachten, anderzijds moeten wij ook professioneel met de provincie omgaan. Helder zijn over elkaars rollen. Op het gebied van burgerparticipatie en energietransitie speelt de provincie op dit moment zonder twijfel een aanjagende rol.’

Clichés

Over samenwerkingsvormen, regio’s en stedendriehoeken werd later verder gediscussieerd in werkateliers. Kunnen gemeenten over hun eigen grenzen heen kijken en is er sprake van een regionaal of zelfs landsdelig, gezamenlijk perspectief binnen de lokale besturen? ‘Grens ontkennend werken’ noemt wethouder Ko Scheele van Ommen het.

Ook over participatie werd het nodige uitgewisseld in de werkateliers. Ferenc van Damme van de provincie Overijssel nam de deelnemers mee in de soms weerbarstige praktijkvoorbeelden van burgerparticipatie. (‘een afschuwelijk woord’ volgens Rob Welten, ‘alsof wij burgers dáárvoor nodig hebben. We moeten als bestuurders zoeken naar wat we kunnen toevoegen, aan wat de inwoner wil!’) ‘Tijd, geduld en mede eigenaarschap winnen horen bij de participatie succesformule, en wat je zaait is wat je oogst. Durf je als gemeente kwetsbaar op te stellen. Met raad en inwoners bepaal je van te voren de spelregels, anders creëer je je eigen teleurstellingen. Maar regels zijn er ook om ze weer op te heffen, durf dus ook los te laten. Door schade en schande word je wijs. Het zijn clichés en daarom zijn ze zo waar.’ Aldus Van Damme.

Deventer
Chat met Janneke
Chat met Janneke