Gallery

JIJ Magazine editie juli 2018

Eeuwenoud bos in Overijssel: De stoven van het Knopperbos

Redactie

Groot is het niet, het Knoppersbos nabij het buurtschap Kadoelen vlakbij Vollenhove. “Iets van anderhalve hectare”, schat Arco Lassche van Natuurmonumenten in. Maar ondanks dat kent het bos een eindeloze reeks varianten aan ‘stobben’ of ‘stoven’; eeuwenoude eikenbomen die door de traditionele wijze van afzagen steeds breder zijn gegroeid.

“Voor iedere soort stoof is er wel weer een aparte benaming, er zijn wel vijf of zes verschillende varianten”, weet de coördinator natuurbeheer bij Natuurmonumenten over de kenmerkende bomen in het Knoppersbos. Dat bos is genoemd naar boswachter Knoppers die hier in de jaren ’50 van de vorige eeuw in een huis naast het bos woonde. Maar de geschiedenis van het Knoppersbos gaat nog verder terug, in de eeuwenoude geschiedenis van dit gebied wordt over het bos gesproken als het ‘Westerholtbos’, genoemd naar de adellijke familie die hier meer gronden in haar bezit had.

Vier eeuwen oud

“De oudste stoven in het bos zijn ongeveer vierhonderd jaar”, weet Arco, maar het bos is nog veel ouder. In de afgelopen eeuwen werd het bos gebruikt als productiebos; bij tijd en wijle werd het bos verdeeld in soms wel tientallen percelen waarop buurtbewoners een bod konden doen. Wie het winnende bod had, mocht het hout van het perceel zagen op voorwaarde dat het dusdanig gebeurde dat de boom weer levensvatbaar was. Zo ontstonden de ‘stoven’ die tegenwoordig nog steedseens in de zoveel tijd op vergelijkbare wijze worden geveild en dan nog zo’n 250 euro opbrengen. Het hout valt onder de categorie ‘geriefhout’; ongeschikt voor het maken van meubels, maar prima te gebruiken als afzetpaaltjes voor in het land of brandhout voor de kachel. Wat overblijft zijn de stoven, die dankzij de wijze van zagen doorgaans weer aangroeien en waarvan de achtergebleven stompen tegelijkertijd een bron van leven vormen voor bijvoorbeeld insecten en broedende vogels.“Dan loop je soms voorbij en hoor je hieruit ineens het sissen van een koolmees”, wijst Lassche op de gevormde holen en kommen in de stoven. Dankzij de lage begroeiing groeit er in de zomer een dikke laag adelaarsvarens rondom de stoven, net als hier en daar de salomonszegel.

Twee jaar geleden liet Natuurmonumenten hier 300 nieuwe eikenboompjes planten, zodat het Knoppersbos ook in de toekomst weer nieuwe stoven kan kweken. Want ondanks de secure vorm van afzagen, redden sommige bomen het niet en vormen ze dode stukken hout met een nog steeds grillige vorm. “En echt allerlei soorten en maten”, verbaast Lassche zich nog regelmatig.

Het Knoppersbos is één van de ruim 300 eeuwenoude bossen en bosjes die onderdeel zijn van de cultuurhistorische waardenkaart van Overijssel. Het is puur cultuurhistorie; de mens heeft veel invloed gehad op de ontwikkeling van deze oude bossen. De kaart kan van belang zijn als er een bestemmingsplan moet worden aangepast, met deze kennis kun je dan rekening houden met dit soort oude en bijzondere bossen. Bekende eeuwenoude en voor wandelaars opengestelde bossen zijn het Zalkerbos (Zalk), Hoge Venterink (Oldenzaal), Braambos (Paasloo), Gramsbergerbos en Hassinkhof (Beuningen). www.overijssel.nl/oudstebossen

Steenwijkerland
Chat met Janneke
Chat met Janneke