Gallery

JIJ Magazine editie juli 2018

Ommerschans: van schaamte naar werelderfgoed?

Redactie

Ooit was het een verdedigingsbastion, daarna een bedelaarskolonie. Na de sluiting van de kolonie in circa 1896 wilde eigenlijk niemand meer herinnerd worden aan de soms wel 2.500 ‘lui levende armen’ die hier tegelijkertijd een heropvoeding kregen. Maar anno 2018 geeft de Ommerschans langzamerhand haar geheimen prijs, en lonkt in de verte zelfs erkenning van werelderfgoed-organisatie Unesco.

De plaatsing van een aantal zogenaamde ‘schuilhutten’ voor passerende fietstoeristen in de Ommer buurtschap Vinkenbuurt vormde in 2002 de start van de herwaardering van de Ommerschans en haar geschiedenis. In de hutten werden informatieborden geplaatst met toeristische feitjes en weetjes over het gebied. “Toen kwamen we erachter dat er eigenlijk heel weinig over de Ommerschans bekend was, zowel bij ons als buurtschap als bij de gemeenten Ommen en Hardenberg”, vertelt William Janssen, gepensioneerd sociotherapeut. William woont in de voormalige pastorie van de strafkolonie en is één van de oprichters van de vereniging De Ommerschans. De vereniging heeft 2018 uitgeroepen tot het ‘Jaar van de Ommerschans’. Niet voor niets; nog deze zomer laat werelderfgoed-organisatie Unesco weten of het gebied, samen met alle andere ‘Koloniën van Weldadigheid’ in Nederland en Vlaanderen, op de lijst van werelderfgoederen komt te staan. “Dus samen met de Taj Mahal en de piramiden van Gizeh, en de stelling van Amsterdam”, weet collega bestuurslid Ingrid van der Velde over het terrein dat nu in handen is van Staatsbosbeheer.

Bed, bad en brood

De Ommerschans vormt een bijzondere, bijna gewiste bladzijde in de geschiedenis. Een geschiedenis die teruggaat tot in 1600, toen in dit gebied het eerste verdedigingsbastion werd ingericht. Dat fort vormde in 1819 de basis voor de gedwongen huisvesting van talloze onaangepaste Nederlanders, die hier in de ‘Maatschappij van Weldadigheid’ van Johannes van den Bosch een tehuis kregen. “Het bed, bad en brood van deze tijd”, legt Ingrid van der Velde de link met de huidige tijd. Het moeten ruige jaren zijn geweest op de Ommerschans; op het kerkhof in de buurtschap liggen naar schatting zo’n 5.600 medewerkers én bewoners van het heropvoedingskamp begraven.

Zoen u Zelven

De renovatie van die begraafplaats was één van de eerste wapenfeiten van de vereniging. Inmiddels kent De Ommerschans ongeveer 100 leden die zich inzetten voor het behoud van het gebied en het terugbrengen van kenmerkende elementen zoals de aarden wal rondom het terrein. Bij die en andere werkzaamheden kwamen regelmatig mooie bodemvondsten naar voren, zoals tekstborden met de opdruk ‘Zoen u Zelven’ en ‘Houd u woord’. Misschien dat deze en andere vondsten ooit een plek kunnen krijgen in een nog in te richten bezoekerscentrum. Unescoerkenning of niet, wat betreft bestuursleden Janssen en Van der Velde moet De Ommerschans geen toeristische kermis worden. “Je moet kunnen blijven genieten van de mystiek van de Ommerschans.”

Provincie Overijssel staat honderd procent achter de plannen om de Ommerschans tot Werelderfgoed te benoemen. Zo heeft het project al een bijdrage gekregen in het kader van de regeling Het Verhaal van Overijssel. Straks kun je misschien wel stellen; als je werelderfgoed wilt zien hoef je niet naar verre oorden – je kunt gewoon naar de Ommerschans. Meer informatie vind je op www.ommerschans.nl en www.overijssel.nl/hetverhaal.

Chat met Janneke
Chat met Janneke