Let op! JIJ&Overijssel wordt begin 2020 compleet vernieuwd; dit heeft voor alle gebruikers gevolgen. Lees meer

Gallery

De woning als mantelzorger

Redactie

Een eetbare wand of een vloer die voorkomt dat je valt? Wetenschapper Masi Mohammadi experimenteert met slimme woningen die zorgtaken uit handen nemen. Gedeputeerde Monique van Haaf helpt zulke wooninnovaties in Overijssel graag in de praktijk brengen.

Muizenhuis

Medicijnen worden jarenlang getest in laboratoria en op muizen voordat ze op de markt komen, voor huizen geldt dat niet. Eigenlijk is dat raar, vindt Masi Mohammadi, professor aan de TU Eindhoven en aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen. ,,Nee, we hoeven niet eerst muizen in onze huizen te laten wonen,’’ lacht ze, ,,maar we moeten meer rekening houden met bewoners. We bouwen huizen die zo goed geïsoleerd zijn, dat ze niet meer ademen. Dat is energie-efficiënt, maar mensen worden ziek van de schimmels. Of huizen met zoveel glas dat het licht bewoners verblindt of teveel prikkels geeft. Bijvoorbeeld Adhd’ers zijn hier gevoelig voor.’’

Eetbare wand

Mohammadi gaat nog een stap verder: ,,We moeten woningen zo ontwerpen dat ze het welzijn juist verbeteren.’’ ‘Empathisch bouwen’ noemt Mohammadi dit. Met een team van psychologen, economen, ontwerpers en technici onderzoekt ze de mogelijkheden. ,,We ontwikkelen bijvoorbeeld een eetbare wand. Voor dementiepatiënten is het goed om actief te blijven met dagelijkse bezigheden, zoals tuinieren. Fysiek zijn ze hier niet altijd meer toe in staat. Door een wand te beplanten kunnen ze er zelfs vanuit een rolstoel nog bij. Een verticale tuin met bijvoorbeeld aardbeien wekt bovendien de eetlust op. Belangrijk, want ondervoeding komt regelmatig voor onder dementerenden.’’

Bestuurder Monique van Haaf, bij de provincie Overijssel verantwoordelijk voor ruimte en wonen, knikt instemmend. Haar eigen vader dementeert en woont sinds vorig jaar in een verzorgingshuis. ,,Eten is inderdaad een probleem. Toen hij nog thuis woonde had hij eens vijftig blikken soep gekocht. Die at hij koud op. Zo’n eetbare wand zou ook prima passen in een zorginstelling.’’ De techniek moet er wat Van Haaf betreft niet enkel op gericht zijn om mensen langer zelfstandig te laten wonen. ,,Niet iedereen wil dat. Mijn vader is juist opgebloeid in het verzorgingshuis.’’

Horrorfilm

Volgens Mohammadi kan techniek sommige zorgtaken overnemen. ,,Dementerenden verliezen hun besef van tijd. Door het licht in de woonkamer automatisch te dimmen en dat in de slaapkamer aan te doen weten ze dat het bedtijd is.’’ Ook werkt ze aan slim vloersysteem met sensoren dat voorkomt dat mensen vallen.

Techniek vraagt om maatwerk, vindt Van Haaf en haalt een voorbeeld aan dat Mohammadi haar vertelde. ,,Voor sommige patiënten die ’s nachts uit bed gaan en verward zijn, kan het helpen een bandje te horen met de geruststellende stem van hun dochter die zegt dat ze naar bed moeten. Terwijl anderen bij het horen van een stem uit het niets denken dat ze in een horrorfilm zijn beland.’’

Tijd over

Zitten oudere mensen te wachten op ingewikkelde technologie? Mohammadi: ,,Het moet intuïtief te bedienen zijn.’’ Van Haaf knikt. ,,Mijn vader heeft een apparaatje met een grote rode knop om de verpleegkundige te waarschuwen. Het ziet er niet uit, maar het is erg functioneel.’’

Volgens Mohammadi is personeel vaak terughoudender dan de patiënten als het gaat om technologie. ,,Ze zien op tegen de cursussen die ze moeten doen om de technieken te gebruiken of zijn bang dat hun zorgtaken worden uitgehold. Maar door praktische taken uit handen te nemen, houden zorgverleners juist tijd over om cliënten echte aandacht te geven.’’

Woonkeuken

Van Haaf: ,,Gemeenten, woningcorporaties, aannemers en ondernemers moeten zich bewust worden van de verscheidenheid aan woonwensen en hier slim op inspelen. Dat geldt in de zorg, maar ook daarbuiten. Onderzoekers als Masi Mohammadi kunnen ons hierbij helpen. Daarom zijn we drie jaar geleden in Overijssel gestart met de Woonkeuken: bijeenkomsten waarin partijen kennis en ervaringen uitwisselen en leren door samen experimenten en projecten te doen. Concreet resultaat zijn bijvoorbeeld de Novitowoningen: huizen die eenvoudig aangepast kunnen worden aan de wensen van bewoners. Met een eenvoudig kliksysteem kun je ruimtes in een handomdraai anders indelen.’’

Erf delen

Een recent project uit de Woonkeuken, waar ook Mohammadi bij betrokken is, gaat over erfdelen. Van Haaf: ,,Bijvoorbeeld een groep ouderen die samen een gebouw of een erf wil aankopen om er te gaan wonen, een ‘knarrenhof’.’’ Hier komt heel wat bij kijken, legt Mohammadi uit: ,,Hoe regel je dat bij de notaris? Wat doe je met de hypotheek als een van hen overlijdt? Hoe koop je samen zorg in?’’ Van Haaf: ,,Het is veel uitzoekwerk en vraagt soms om aanpassing van regels. Dat kost tijd. Maar hoeveel tijd heb je nog als je al 80 bent? Daar wil je niet op wachten. Door partijen bij elkaar te brengen willen we kijken of we dit soort wensen versneld kunnen realiseren.”

Joep Boerboom