Gallery

Achtergrondverhalen uit de provincie

Het Paapje, het scheurverbod en een verdronken dorp

Redactie

Nog geen week geleden stonden hier de schaatsers op de ijzers, nu is het water van de Beulakerwiede weer vloeibaar onder de maartse buienlucht. Aan de rand van het uitgestrekte merengebied wijst boswachter Broer Blaauwbroek de bezoekers naar het water, de plek waar ooit het dorpje Beulaeke in de woeste golven verdween. De klokken van de toren van het verdwenen dorp kun je soms ’s nachts nog horen, als het waait.

Vandaag is praktisch iedereen die iets te vertellen of te doen heeft in de Wieden en de Weerribben bijeen in het bezoekerscentrum, dat verscholen ligt in de laagte naar het meer. Een greep uit het gezelschap: Provinciebestuurders Bert Boerman, Annemieke Traag, Monique van Haaf en Eddy van Hijum. Gemeentebestuurder Wim Brus, Natuurmonumenten. LTO Noord, regio Oost en Waterschap Drents Overijsselse Delta. De mensen van het Nationaal Park Weerribben-Wieden. Ambtelijke opdrachtgevers. Projectleiders, rietsnijders, natuurwerkers, veehouders en landinrichters. Allemaal hebben ze iets, met het gebied. Het grootste Natura 2000 gebied van Overijssel, de provincie met de meeste natuurgebieden van heel Nederland. Met 24 gebieden is Natura 2000 voor Overijssel een rijke zegen – vanwege de schoonheid van de gebieden- en soms een regelrechte vloek, vanwege de complexiteit. De gemêleerdheid van het gezelschap in Sint Jansklooster maakt meteen duidelijk hoe ingewikkeld het is: met zoveel verschillende partijen een gebied als de Wieden en Weerribben behouden en toekomstbestendig maken, én ervoor zorgen dat er ondertussen voor de bewoners nog een boterham te verdienen valt. Niet dat daar zulke hoge eisen aan worden gesteld. Een gewone boterham is goed, de mensen zijn er van nature gewend om hard te werken, in weer en wind.

‘Zo willen we het blijven doen’

‘We hoeven niet beter en we hoeven niet méér. We willen geen driehonderd koeien, we hoeven niet per se rijk te worden, maar we willen gewoon blijven werken. Op een goeie manier, zoals we dat nu doen. Zo willen we het blijven doen.’ Aan het woord is @Bertus Slot(30). Samen met zijn vader Harm (54) runt hij het familiebedrijf, gericht op natuurbeheer. De boerderij ligt pal aan de rand van de Wieden; het erf van Slot grenst aan een watergang naar de Boschwijde, het deel van het merengebied dat het hart vormt van de Wieden. Vader en zoon Slot combineren 75 melkkoeien met rietteelt en fokken van jongvee.

Ze pachten van Natuurmonumenten, doen aan natuurbegrazing op graslandjes die alleen per boot bereikbaar zijn. Arbeidsintensief, dat wel, maar het is een mooi gesloten kringloopsysteem, dat past bij het gebied én bij de Slotjes. Bertus Slot is de jongste vaarboer van de hele Kop van Overijssel. Dat er nog maar drie vaarboeren actief zijn, tegen tientallen in vroeger tijden zegt genoeg. Ze horen bij de laatsten, maar peinzen niet over verdwijnen. De supersonische melkrobot is daarvan het futuristisch bewijs.

Bertus Slot, de jongste vaarboer van Noordwest Overijssel

Geen grond beschikbaar

Maar nu zitten ze muurvast. Het beheer van hun gronden moet worden gewijzigd. Met name de huiskavel moet worden heringericht om aan de doelstellingen van Natura 2000 en het PAS-programma te voldoen, ten gunste van het Paapje, de Grote Vuurvlinder en de Bruine Kiekendief. Ze kunnen de 12 hectare dan niet meer gebruiken voor beweiding en bemesting. Vader en zoon willen wel verhuizen naar de overkant van de weg, maar voorlopig is er nog geen meter grond beschikbaar vanuit de ruilverkaveling. Zolang het scheurverbod geldt, willen boeren rond natuurgebieden hun grond niet ruilen voor percelen in het gebied. Daardoor komt van een kavelruil niets terecht.

‘We willen geen driehonderd koeien, we hoeven niet rijk te worden, we willen hier gewoon blijven werken’
Het Paapje

‘Deze mensen verdienen het niet langer in onzekerheid te zitten,’ zo brak regiobestuurder Klaas de Lange van LTO Noord een lans voor de familie Slot. Het scheurverbod is volgens De Lane een landelijk aanvullende maatregel die niet bijdraagt aan de verwezenlijking het Europees natuurbeleid. 'Het kan niet zo zijn dat zo'n passend bedrijf geen bestaansrecht meer heeft. We moeten creatief zijn, we hebben twee instrumenten; de landinrichting en de gebiedsopgave: die moeten elkaar helpen.’ In het provinciehuis wordt druk gepuzzeld op het fenomeen compensatiegrond en planologie. 'We hebben overleg over het scheurverbod met het ministerie van LNV, maar nog geen uitsluitsel,' zegt gedeputeerde Eddy van Hijum tijdens het werkbezoek. Hij steekt zijn frustratie over het nog niet kunnen helpen van de familie Slot niet onder stoelen of banken. ‘Waarom zijn die regels zo absoluut..’

Bij vader en zoon Slot op de boerderij in Sint Jansklooster

De PAS

‘Vroeger noemde ik het ook wel de Problematische Aanpak Stikstof – nu zie ik het meer en meer als een grote uitdaging voor het gebied,’ aldus Steenwijkerlands wethouder Wim Brus, zelf ook agrariër. ‘Alles komt samen in het Nationaal Park Wieden Weerribben. De opgave, de tijdsdruk én de emotie is enorm. De streek heeft duidelijkheid nodig. Ik ben blij dat we samen het gebied ingaan om samen te zoeken naar praktische oplossingen.’

De PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) is: stikstof terugdringen, de natuur versterken én economische ontwikkelingen weer mogelijk maken. Inmiddels kregen 800 Overijsselse bedrijven weer vergunningen om uit te breiden. De inrichting van de 24 Overijsselse Natura 2000 gebieden kost tientallen miljoenen. Een belangrijk deel daarvan gaat naar de Kop van Overijssel. Er is sprake van 4200 ha. private grond; er wordt gesproken met zo’n 1000 eigenaren. Soms moet land worden vernat of ma er niet meer worden bemest. Dat vraagt veel offers van eigenaren. Programmaleider Stijn van Wely: ‘Het is als een woord-schuifpuzzel. Je hebt een leeg vakje nodig om de puzzel te kunnen maken.’

Turfsteken in vroeger eeuwen

Nieuwe petgaten

Wieden en Weerribben moeten in 2021 grotendeels opnieuw zijn ingericht. Eén van de maatregelen is het opnieuw graven van zo’n 540 hectare aan petgaten. Zo werd vroeger de turf gewonnen en zo is het landschap van stroken land en water ontstaan. Dit uitbaggeren van veen, het trekken met de baggerbeugel werd al in de 16e eeuw gedaan. Maar in de loop van jaren slibden de trekgaten dicht en nam de biodiversiteit in het gebied af. Naar schatting zal het opnieuw graven van de petgaten zorgen voor miljoenen kuubs organisch materiaal; planten, wortelresten en aarde. Alwéér een uitdaging, want wat moet daar mee gebeuren? Er zijn nauwelijks wegen, de grond is slap en de natuur is kwetsbaar.

#BioBlocks heeft er mooie innovatieve plannen mee. Het turfsteken à la 21e eeuw: de vrijkomende stof inspuiten met waterglas en er broodjes van stansen. Daarvan kun je prachtige geluidwallen maken of natuurlijke landschapselementen. Of er perspotjes van maken voor plantjes. ‘Zoek mee naar het (pet)gat in de markt’ kopt de provincie Overijssel. Op 11 april is er in Blokzijl een bijeenkomst om innovatieve ideeën te pitchen. De verbinding van het Nationale Park met Friesland (de Rottige Meente), de landerijen rondom Muggenbeet en Kalenberg; het zijn ingrijpende maatregelen. Niet voor iedereen; soms behoeft alleen het beheer van de gronden een wijziging.

Soms is landbouw met beperking mogelijk, soms is er compensatie voor de waardedaling. Soms betekent ruilen of verkoop van grond ook weer nieuwe kansen voor ondernemers. Altijd is er sprake van maatwerk.

 

TekstGeke Mateboer

Foto’s Gerben Hoetink

@Eddy van Hijum overhandigd een kennisvoucher aan Natuurcollectief Noordwest Overijssel
Chat met Janneke
Chat met Janneke