Gallery

Achtergrondverhalen uit Overijssel

Sierd Hornstra voert zijn koeien met krachtige kruiden

Redactie

Kropaar? Voor de gemiddelde boer is dat de vloek voor het weiland. Het liefst spit ‘ie het grasgewas er onmiddellijk uit. Dat geldt niet voor veehouder Sierd Hornstra (58) in Eesveen. ‘Ik bin d’r wies mee. Prima droogvoer, zolang je het maar jong en kort houdt.” Maar Sierd is dan ook geen gemiddelde boer. Hij voert zijn koeien met krachtige weidekruiden. Ze zijn zelden ziek en krijgen nooit antibiotica. En krachtvoer ook niet.

Want de kracht groeit gewoon in de wei. Natuurlijk boeren, met klaver, luzerne en chicorei, dat doen de Hornstra’s. Het is eind februari, het heeft behoorlijk gevroren en de weiden achter Steenwijk zijn wit uitgeslagen van de rijp. Koeien zie je op dit moment maar zelden buiten. In het voorjaar en de zomer misschien. Maar bij temperaturen onder nul? De Brown Swiss en Jersey koeien van boer Hornstra lopen deze morgen vrolijk in de witte wei. Bevroren gras is niet hun eerste favoriet, maar de zon komt op, het kruidenrijke grasland ontdooit en laat zich al snel smaken. Sierd Hornstra en zijn vrouw en zoon zijn natuurlijke boeren. Ze zochten en vonden nieuwe methoden en middelen om hun veestapel gezond en weerbaar te houden. De weidekruiden zijn een onderdeel van de bedrijfsvoering. Gezonde beesten, geen risico’s voor de volksgezondheid, minder uitstoot richting milieu; het vergt een andere kijk op het boerenbedrijf anno 2018.

‘Tegen stagiairs en nieuwkomers zeg ik altijd: vergeet alles, zet alles wat je tot nu toe hebt geleerd op school maar uit je hoofd’

Geestelijk rijk

De Hornstra’s werken volgens het Pure Graze principe. Initiatiefnemer Ado Bloemendal deed in Denemarken ervaringen op die hij in Nederland – in het Overijsselse Den Ham- ontwikkelde tot een nieuwe kijk op veehouderij. Inmiddels wint de methode terrein, al is het aantal toeleveranciers van de #PureGraze melk- vleesproducten nog dunbezaaid. Sierd Hornstra werd vier jaar geleden lid van de natuurlijke grazersclub. Ondertussen is het een levensstijl. Waar je als boer op dit moment misschien nog niet heel erg rijk van wordt. ‘Maar we kunnen er goed van leven. En ik voel me geestelijk rijk, hierdoor. Elke keer als de koeien over de weg, naar het weiland gaan heb ik zo’n geluksmoment. Dan denk ik: dit is het.’

Terwijl zoon Henk (24) in de stallen z’n dingen doet vertelt Sierd aan de keukentafel zijn verhaal. Serveert dikke plakken koek bij de koffie. Wijst naar buiten, naar de weiden. Het is allemaal zo gekomen. Eigenlijk boert hij niet veel anders dan zijn grootvader, vroeger, op het dorp Eesveen. Oorspronkelijk een klein gemengd bedrijf, de oude boerderij in het dorp ten noorden van Steenwijk tegen de Drentse grens. De gronden in de laaggelegen Eesveense hooilanden aan de boorden van de Steenwijker Aa. Een extensief bedrijf, weinig koeien per hectare, weinig opbrengsten. Met de solex en de lelijke eend heen en weer tussen bedrijf en land. De vader van Sierd overleed jong. Sierd nam het bedrijf over. De tijd van de enorme ligboxenstallen was aangebroken. De tijd van koeien dag en nacht op stal, de tijd van dierziekten ook. Het zette Sierd aan het denken.

Geen antibiotica

‘De overtuiging dat het anders kon en moest is langzaam gegroeid bij mij. Het begon ermee dat mijn vader, 54 jaar jong, stierf aan leukemie. Hij had gerookt, maar mijn grootvader ook en die werd 94. Het is nooit bewezen, maar ik heb de relatie gelegd tussen mijn vaders’ ziekte en de formaline die rijkelijk werd gebruikt op het bedrijf. Formaline is giftig, kankerverwekkend en het wordt nog steeds gebruikt in voetbaden bij ligboxstallen om klauwaandoeningen (Mortellaro) bij de koeien tegen te gaan. Mijn vader stond er dagelijks in. Dat zette mij aan het denken. Hoe ver willen we eigenlijk gaan met groeien, en voor wie is dat nog gezond?’ Een lezing over natuurlijk boeren bracht Hornstra op gedachten en langzaamaan begon hij zelf uit te vogelen wat goed voor de dieren en dus voor zijn bedrijf was. De contacten met Pure Graze en met zijn dierenarts Hans Nij Bijvank van Dierenkliniek de Woldberg verdiepten zich. De dierenarts reisde mee met het kennisplatform Natuurlijke Veehouderij, dat in India en Oeganda en Ethiopië kennis verzamelt om toe te werken naar minder antibiotica en betere melkkwaliteit.

Geen kunstmest

‘Het kruidenrijke grasland heeft veel diepgewortelde soorten, waardoor het CO2 vastlegt in de vorm van organische stof. Dat zorgt voor een betere bodemstructuur, maar ook voor belangrijke vitaminen en mineralen voor de dieren. Die krijgen een smakelijk mengsel dat goed opgenomen wordt. En als extra voordeel trekken die vele plantensoorten ook nog eens insecten en vogels aan,’ vertelt Sierd Hornstra. En nee, zijn grasland ziet er niet uit als een geschoren biljartlaken. Hij heeft ook geen loodzware tractoren nodig om mest te injecteren, want dat doet de natuurboer niet. ‘We strooien stalmest en drijfmest en laten de bodem met rust. We breken de zode niet. Daarom kunnen we met een hele lichte tractor toe, waardoor er weer minder uitstoot van diesel is. Die grote tractoren, ach – het zijn ook vaak statussymbolen. Het is maar wat je wilt. Een mooi strak gazon? Dan moet je een dure grasmaaier aanschaffen. Maar je kunt ook een schaap nemen. Dan ziet het er heel anders uit, ja.’ En kunstmest? ‘Nee hoor. Weet je dat er voor een ton kunstmest driehonderd kuub aardgas nodig is? Daar is Groningen mee naar de kelder gegaan!’

‘Ie bin’t knettergek’

Onbegrijpelijk vind Hornstra het, dat collega veehouders zijn landerijen en bedrijfsvoering nogal eens met argusogen bekijken. Hij wil graag zijn kennis delen, maar daar zit niet iedereen op te wachten. ‘Pas nog, op een verjaardag, een ouder iemand die het letterlijk uitvloekte, ie bin’t knettergék, over mijn manier van boeren. Daar kan ik slecht tegen, ik klap dan dicht.’ Veel belangstelling van collega-boeren is er niet voor zijn bedrijf, gek genoeg. ‘Er komen heel veel fietsers langs, kijken naar het bedrijf. Maar helaas, geen boeren.’ Vooral voor de gezelligheid en de bezoekers houden de Hornstra’s er kippen bij. De eieren zijn te koop op het bedrijf. Lachend laat Sierd zijn ‘bewapende’ vogelverschrikker zien bij de hellingstal. ‘Mooi he? Dat dubbelloops jachtgeweer heb ik zelf gefiguurzaagd. De buizerds waren er behoorlijk van onder de indruk!. Zelfs de ganzen vlogen er in een boog omheen!’ Vogelverschrikker of niet; zijn grasland is populair bij de weidevogels. De kievit is terug..

‘Voor een ton kunstmest heb je driehonderd kuub aardgas nodig. Daar is Groningen mee naar de kelder gegaan!’

Duizend jaar door

Hornstra Krachtige Kruiden voor een betere diergezondheid – zo heet het project dat door de provincie Overijssel vanuit de POP 3 regeling subsidie is toegekend. De bedoeling is dat er met het geld een wetenschappelijke methode wordt ontwikkeld om vast te stellen wat daadwerkelijk de relatie is tussen weidekruiden en gezondheid. Er worden proeven gedaan met de kruiden en beweiding. Kennisoverdracht en praktische tools zijn ook onderdeel van het projectplan. Er gaat veel tijd inzitten, maar vader en zoon Hornstra hebben het er voor over. ‘Ik schat in dat dit project onze gewone boerenslimheid alleen maar zal bevestigen.’ zegt Sierd. ‘En dat het bedrijf nog duizend jaar op een gezonde, schone manier voort kan, dat is voor ons het belangrijkst.’ Buiten hangt het voorjaar al in de lucht. Alles bereidt zich voor op de komst van zestig jonge kalfjes, in maart.

tekst: #GekeMateboer
fotografie: #BenVulkers

Steenwijkerland
Chat met Janneke
Chat met Janneke