Start initiatief

Goed bestuur "De bevolking heeft gesproken, de overheid moet zich nederig opstellen"

Artikelen

Onderdeel van:

Onderdeel van:
Lovers

Borne is de eerste gemeente in Nederland die haar toekomstvisie liet maken maken door de gemeenschap.

Inwoners van Borne, al of niet verenigd in maatschappelijke organisaties bepaalden samen hoe hun Borne er in 2030 uit moet komen te zien. Er werd een G1000 gevormd, later ‘de burgertop’ genoemd, die met 19 voorstellen kwam, met stip op één de verkeersveiligheid in het dorp. Op twee: wonen in een frisse, stille en veilige omgeving. Leefbaar, groen, duurzaam. De gemeenteraad moet daarmee aan de slag. En zo hoort het ook, vindt burgemeester Rob Welten. "Daar is een bestuur voor bedoeld. ’t is niet een eenmalig dingetje, dit initiatief. We willen na de verkiezingen een maatschappelijke agenda van wat de burgertop ons heeft ons aangereikt. Daar gaan we als overheidsdienaren netjes invulling aan geven. Daarmee pakt het bestuur nadrukkelijk de rol die ze vroeger ook had, namelijk spreekbuis zijn van de bevolking…"

Borne, de Calimero van Twente. Ingeklemd tussen Hengelo en Enschede. Welten wijst lachend op een plaat aan de wand van zijn kantoor, ooit gemaakt door trainees, waarop Borne werd geportretteerd als dat kleine verongelijkte kuiken -zij zijn groot en ik is klein- maar dan wel een kuiken met heel veel pootjes. Er hangt nog een bordje: Borne, het leukste dorp van Overijssel. "Zie? Zelfbewustzijn. Dit is wat de mensen zélf vinden," zegt de burgemeester. "In de jaren zeventig, tachtig was Borne een dorp waar je nog niet begraven wilde worden. Het Nazareth van Twente. Maar we zijn gegroeid. We weten: we hebben dan niet de mooiste monumenten, we zijn geen stad, cultuur dat is vooral Ootmarsum en Diepenheim, maar wij zijn wel het leukste dorp qua sfeer en samenleving. Wij bekommeren ons om elkaar. Dat is geweldig, dat is zo mooi."

Niet zo vreemd, het gevoel van ‘kleinheid’, voor het dorp dat tijdens de herindelingsgolf tijdens de eeuwwisseling dreigde te worden opgeslokt door Hengelo en Enschede. Uiteindelijk ging Twentestad niet door en dat had alles te maken met Bram Peper en zijn Rotterdamse bonnetjes affaire. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken moest opstappen en de plannen namen een nieuwe wending. Klaas de Vries kwam op zijn post en het laatste stuk herindeling van Overijssel werd geofferd, met gevolg dat Borne als enige gemeente in het proces kleiner werd in plaats van groter.

"Dat geeft het rare gevoel van: doe je er dan nog toe? We hebben Bornerbroek moeten afstaan, een groot deel van het grondgebied voor het regionale bedrijventerrein Almelo, plus een groot deel van de inwoners, maar, zeiden de minister, de gedeputeerde en de bestuurders van de regio Twente: Borne krijgt een ontwikkelopgave. Bornsematen was al eerder ontwikkeld als de laatste Vinexlocatie, de laatste grootschalige uitbreiding nodig voor het stedelijk gebied. Het voorzieningenpakket was groter dan nodig voor de omvang die Borne uiteindelijk kreeg, plus nog een industriële ontwikkeling. Borne kon vitaal blijven als we die twee stevig ontwikkelden. In 2001 is een toekomstvisie geschreven die gericht was op groei, groei, groei. Dus zijn ze ijverig aan de slag gegaan hier, voor mijn tijd. Er werd veel grond verworven. Op een gegeven moment hadden we het grootste schuldquotum van Nederland! Dat hebben we niet zelf gewild maar dat was een ontwikkelopdracht. In Twents belang. Toen we klaar waren met de bestemmingsplannen kwam de klap van de crisis, en in 2008, 2009 en zaten we met de handen in het haar. Ik was wethouder in Oldenzaal toen de burgemeestersvacature kwam. Ik had een subjectief beeld: Borne zit wel met een probleem."

Problemen oplossen

De nieuwe burgemeester stond voor flinke opgaven. Keuzes maken, was zijn motto.
"Een toekomstvisie moet je niet in een gemeentehuis gaan schrijven, je moet eerst je problemen op tafel leggen in de samenleving. Als je keuzes baseert op het draagvlak in de samenleving kun je die keuzes ook uitleggen. Anders wordt je iedere keer door de gemeenteraad teruggefloten en dan wordt je lam. Dat was echt mijn zorg, ik wilde hier niet instappen als we alles met pappen en nathouden in de benen zouden houden. Ik vond ook –en dat is misschien wel een beetje Christen Democratisch: het is niet zozeer de schaal die er toe doet, maar voeg je meerwaarde toe aan de gemeenschap en het grondgebied waar je verantwoordelijkheid voor draagt? Je kunt niet zeggen kleinere gemeenten zijn de moeite niet waard, je moet de grens bij 50.000 inwoners leggen of zoiets. Kun je de problemen oplossen, daar draait het om."

De beloftes aan burgers over ‘meepraten en meebeslissen’ die partijen deden bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 konden meteen worden verzilverd. Rob Welten tegen de raad: "Laten we daar maar mee beginnen, jullie zijn ambitieus; dan gaan we het doen ook. Laat mensen zélf hun toekomstvisie maken. Dat was in eerste instantie best een moeilijke discussie in de raad, want wie zit er dan aan het stuur, maar uiteindelijk hebben ze schoorvoetend geaccepteerd. Met de afspraak: het college zorgt voor de verantwoording voor het proces, het moet draagvlak hebben en zuiver zijn. Is het allemaal navolgbaar, gebeuren er geen dingen die het daglicht niet kunnen verdragen bij keuzemomenten? Of is het zo dat een paar mensen hier dingen zitten door te drukken of grijpt een raad ten onrechte in terwijl ze ruimte hadden beloofd? Dat zijn wel risico's die je loopt."

Meer wonen dan werken

‘Proceshygiene’ is een belangrijke randvoorwaarde bij participatie. Borne organiseerde dat via de Universiteit Twente, die het proces ook evalueerde. "Daar kwamen we goed uit tevoorschijn, ook budgettair en binnen de tijd. Wij slaagden er verdorie in, nog sneller dan wanneer we het als gemeente hadden gedaan. De opkomst/deelname was 25% - een geweldig resultaat, ook volgens de UT representatief bij zo’n initiatief. We hadden afgesproken met de raad van tevoren; als aan al die randvoorwaarden werd voldaan, dan nemen we de uitkomst heel serieus. En moet je wel van goeie huize komen om een andere kant op te willen, want dan is dit de stem van het volk…"
De toekomstvisie werd met een twintig stakeholders uit de samenleving in elkaar gesleuteld. De denkkracht zat bij de ondernemersverenigingen, cultuurclubs, woningbouwvereniging, stichting Duurzaam Borne. Welzijnswerk, de bibliotheek, het Kulturhus. "Niet zo gek toch, want mensen komen daar meer over de vloer dan bij een gemeentehuis." zegt Welten nu. Het dorp wilde geen buitenwijk van Hengelo worden, zoveel was zeker. Maar ook niet stil blijven staan. Men was in voor meer woon- dan werkgemeenschap.

Toen de toekomstvisie er eenmaal lag werd die door de raad unaniem onderschreven. Dit zou de maatschappelijke agenda worden die het bestuur moest gaan uitvoeren. Borne wilde een sociale samenleving zijn, noaberschap nieuwe invulling geven, zorg voor de ouderen veiligstellen, maar ook een paar concrete problemen oplossen. De spoorveiligheid verbeteren, dat zag de bevolking als belangrijkste punt (het dorp heeft vijf gelijkvloerse spoorwegkruisingen binnen de bebouwde kom) en men wilde een verschuiving van woon-werk gemeente naar woongemeente. Bornsematen was noodzakelijk voor de vitaliteit van de samenleving, er moesten jonge gezinnen komen. Voor de verenigingen van belang, voor de ondernemers van belang.
De visie gaf ook het zelfvertrouwen van de samenleving een oppepper. "Men kreeg het gevoel: we doen er toe. En bij ons als bestuurders drong door: de bevolking heeft gesproken, we dienen ons als overheid nederiger op te stellen. Niet meer die autoriteit uithangen die zegt wat goed voor de bevolking is. Er zijn voldoende ideeën in de samenleving die de ruimte moeten krijgen. Dat is misschien in deze tijd redelijk gemeengoed, maar toen was dat nieuw en zeker in Twente."

Openlijke overdracht

Nu zijn er de plannen, maar hoe gaat het verder en hoe komt Borne van droom naar daad? "Het moet nu niet ergens op de drempel ploffen en blijven liggen," zegt Rob Welten. "Dit najaar volgt een goeie oploop met de partners en raadsleden en iedereen die belangstelling heeft, en nu gaan we een openlijke overdracht organiseren waarbij de raad zich ook uitspreekt. Die heeft zich gecommitteerd, die ziet het als een kans om ideeën op te pakken om die in verkiezingstijd en de komende raadsperiode te vervullen." Het proces in Borne kende ook moeilijke momenten. De initiatiefnemers voelden zich wel eens gefrustreerd door de provincie. Die stelde bij de begeleiding van het proces de nodige eisen. De ambities moesten hoger, niet alleen de ‘usual suspects’ moesten deelnemen. Het moest vernieuwend zijn.
"Men dacht: hier worden weer allerlei drempels opgeworpen. En is iets nog een burgerinitiatief, als het aan allerlei voorwaarden moet voldoen? Uiteindelijk kwamen we er wel uit, met de toezegging dat het hier om méér mensen te doen zou zijn dan om alleen de usual suspects. En hebben we gedacht: dat is eigenlijk ook de rol van de provincie, die hebben we nodig, niet als flappentapper, of voor allerlei bureaucratische en administratieve belasting, maar als verbinder, met inhoudelijke punten."

Niet west maar oost

Welten is het burgerinitiatief na aan het hart gelegen. Zijn liefde voor het dorp, de oostelijke regio en de historische context gaat hand in hand met de liefde voor het democratisch principe. Hij is voorzitter van de Euregio en vicevoorzitter van de Regio Twente, voorzitter van het Bevrijdingsfestival Overijssel. Functies die in elkaar beginnen te schuiven wanneer de burgemeester uitlegt hoe ze voor hem verband houden met elkaar. Hij gelooft heilig in de oostelijke regio en grensoverschrijdende samenwerking. "Stedelijke agglomeraties hebben de toekomst en als wij hier in Twente en in Oost Nederland snel en goed samenwerken -en de provincies zijn daarin onze vrienden- pas dan weten we een deel van de welvaart en het welzijn in Europa mee te pikken. De randstad is een sterke stedelijke agglomeratie maar het Ruhrgebied is dat ook. Daar zitten we dichterbij. Onze toekomst ligt niet in het westen maar in het oosten!"
Dus moeten we de taal spreken, benadrukt hij. En Twente niet over het hoofd zien als ervaringsdeskundige bij grensoverschrijdende issues. "Wij hebben een eeuwenoude traditie in de omgang met Duitsland."

Geloof in de veerkracht van de democratie

Europa spreekt voor Welten voor zich: dat is 75 jaar vrede en veiligheid, van ongekende orde en nooit eerder vertoond: de vrijwillige keuze voor vreedzame samenwerking, met mensenrechtenpricipes en natuurwaarden die er toe doen. "Maar de generatie die de oorlog heeft meegemaakt wordt kleiner en het wordt steeds moeilijker in deze impuls-samenleving goed te begrijpen wat het betekent als democratie weg dreigt te glijden, zoals in Duitsland gebeurde tussen de twee wereldoorlogen. Dat kan weer gebeuren. We moeten jongeren leren begrijpen hoe kostbaar democratie is en wat er voor nodig is. Dat het niet alleen een recht is om hier te leven maar ook een plicht om er een steentje aan bij te dragen. Er deelgenoot van te zijn, zorg te houden voor de democratie." Als het aan Welten ligt komt er ooit een politiek/bestuurlijke dienstplicht.
"Wij durven in Nederland bijna niet meer over verplichtingen te praten. Doorgeslagen liberalisering, vind ik dat. We zijn hier vooral bezig de zintuiglijke prikkels na te jagen- maar wat het betekent om burger te zijn, als in citoyen tijdens de Franse revolutie, dat weten we niet meer. Maar ik wil blijven geloven dat de democratie veerkrachtig is. Dat we middelen zullen vinden om die te versterken."

www.borneboeit.nl/47329/burgertop

Kijk ook eens op de website van Vers Bestuur en volg ons op Twitter!



Downloads

Laatst bewerkt op: 06-02-2018

Start aangesloten beweging

Initiatief

Wat vind jij?

Foto toevoegen
Voorvertoning van uw bericht

Voeg commentaar toe informatie

Anoniem
Anoniem Expert 17-08-2019 23:8

{{comment.txt}}

afbeelding bijlage

Voeg commentaar toe preview

Preview: Sluit

Heb jij ook een geniaal idee?

Dit is de plek waar mensen met ideeën samenkomen!

Start initiatief